no 1,  Kerk

We beginnen onze wandeling bij de kerk.

                  
Links: ±1920. Aan de hand van deze afbeelding is de kleurstelling op de muur bepaald. De raamverdeling is donker, nu groen; de kozijnen en daklijst is lichter dan de rest van de muur, nu wit; de muur is oker [negatief W. Goinga].
Rechts: zegel van Mantgum en Schillaard 1991 [scan van een afbeelding in T.L. Korporaal: Als een lelie onder de doornen, Beschrijving van de kerkzegels van de Nederlandse Hervormde Kerk, 1996 229].

[internet, bewerkt; RAF 2004]

In 1203 werd hier een kerk gebouwd (no 1). Deze werd omstreeks het jaar 1500 herbouwd. Het interieur valt op door de gebeeldhouwde zerken voor Aesgo Hoxwier, Gala van Galama en Seerp van Galama (1584), het bankwerk met kansel gesneden door Hermanus Berkebijl (1779-1781) en het orgel gemaakt door L. van Dam (1879).

         
Rechts: snijwerk [scan van een eigen foto 1975]. [links: scan van een eigen foto 1985]

[scan van een eigen foto 1975]
                   
De houten beelden in de volgorde zoals ze op het orgel staan v.l.n.r. het geloof, de liefde en de hoop, zijn gemaakt in 1846 in Antwerpen en zijn afkomstig van het vorige orgel. Oorspronkelijk waren ze wit gepolituurd [scan van een eigen foto 1975].
         
Hoofdwerk: violon 8', prestant 8', bourdon 16', holpijp 8', octaaf 4', quint prestant 3', octaaf 2', cornet 3', disc sterk, roerfluit 4', trompet 8' disc, trompet 8' bas; afsluiter, klavierkoppel. Bovenwerk: salicionaal 8', viool de gambe 8', fluit dolce 8', (salicet 4'), fluit travers 4', gemshoorn 2', klarinet 8', (muette 8'); afsluiter, tremulant, windloser. Pedaal: prestant 8', gedakt 8', octaaf 4', (muette 16'), subbas 16'; afsluiter, pedaalkoppel  [scan van een eigen foto 1975].

Kertfeest met de Zondagsschool was altijd een heel festijn. Het interieur werd rood verlicht en in de vensterbanken stonden kaarsjes. Ds G.R. Brink in 1980 [scan van een eigen foto].

De middeleeuwse kerk werd in de negentiende eeuw grondig verbouwd. Jakob Klazes Boorsma was de plaatselijke architect en timmerman. Binnen werd stucwerk aangebracht en de buitenmuren kregen een bepleistering alsof de muur van Bentheimer zandsteen was. In aansluiting hierop werd in 1868 een nieuwe toren gebouwd. Rond het kerkhof plaatste men tenslotte een zeer kostbaar gietijzeren hek.

        
Het hek is oorspronkelijk gemaakt door goud- en edelsmid B.E. Mohrman in Leeuwarden. Het Eijsingahuis op de Nieuwstad aldaar heeft een dergelijk hekje [scan van een eigen foto links: 1991, rechts: 1998].
          
Deze ruim één meter hoge versieringen zaten tot de restauratie aan de voorzijde van het toegangshek. Zij zijn bij de restauratie van het hek het slachtoffer geworden van het nieuwe trottoir [scan van een eigen foto: links 1980, rechts 1998].

Opschrift: 'De Heer T.J.SWIERSTRA, out 75 jaren, heeft | onder toespraken van | DSA.vIJSENDIJK en DRJ.C.FOKKE den 2 Maart 1868 den eersten steen gelegd aan dezen Toren, toen Kerkvoogden waren de Heeren ANDLE D.PALSMA en JAN IJ.BOSMA. Hij is gesticht door J.K.BOORSMA Timmerman en Archtect alhier.' [scan van een eigen foto 1972].

Tot omstreeks de tweede wereldoorlog stond op het vierkant van de toren een gietijzeren rooster, qua vorm vergelijkbaar met de versierselen boven op de draaiende delen van het toegangshek van het kerkhof. Het rooster is verloren gegaan.


Sinds de jaren 60 zijn de lijen niet meer geschubd gelegd maar geblokt en zijn de klossen onder de dakgoot vervangen door gestapelde stenen.

Bij het samengaan van Baarderadeel en Hennaderadeel werd het gemeentehuis te Mantgum overbodig en is het verkocht, waarbij de ramen met elk een voorstelling van de kerk of toren van één van de dorpen in Baarderadeel van de raadszaal naar de kerk verhuisden.

         
Tekening van de ramen Huins (onder) en Lions (boven) die oorspronkelijk in de raadszaal van het gemeentehuis zaten. Zij werden in de 30er jaren aangeboden door de 16 dorpen in de gemeente Baarderadeel en zijn gemaakt door de Groninger J.H. Wijkmans [scan van een eigen tekening 1985]. Rechts het raam voor Baard [scan van een eigen foto ± 1990]
         
Rechts: situatie van de N-W muur ter hoogte van het dak tijdens de restauratie in de jaren 90. Op de achtergrond zijn de latten te zien waar het stuckwerk op is aangebracht [scan van een eigen foto]. Links: Eerste kleurproef bij de restauratie in de jaren 90 [internet, bewerkt; RAF 2004].
 

                     (kuierke)    

Home Volgende    


home

Mail aan rjhbrink@hotmail.com over vragen of commentaar over deze web site.Voor het ontvangen van oude foto's houd ik mij aanbevolen. Ik kan er een copie of scan van maken, zodat U in het bezit blijft van het origineel (Hoge der A 36b Groningen, 9712AE).
Het nummer tussen () is een link naar een kaart van het 'kuierke'.
Deze site is oorspronkelijk gemaakt tgv het feit dat Mantgum in 1998 Monument van de maand van de provincie Friesland was. Het verhaal is het resultaat van jaren lang onderzoek.

Copyright © R.J.H. Brink (gebruik maken is toegestaan, tenzij met vermelding van bron)